«Βαριέμαι»: Γιατί δεν χρειάζεται να διασκεδάζουμε το παιδί όλη μέρα 04/08

«Βαριέμαι.»

Είναι μια φράση που οι γονείς ακούν συχνά στις διακοπές, τα Σαββατοκύριακα, τα απογεύματα χωρίς πρόγραμμα ή τις ημέρες που η ζέστη κρατά την οικογένεια μέσα στο σπίτι. Το παιδί μπορεί να έχει παιχνίδια, βιβλία, χρώματα, κατασκευές και πρόσβαση σε οθόνες, αλλά παρ’ όλα αυτά να στέκεται μπροστά στον γονιό ζητώντας κάτι άλλο, κάτι καινούργιο, κάτι που θα το βγάλει από τη βαρεμάρα του.

Πολλοί γονείς νιώθουν ότι πρέπει να απαντήσουν αμέσως. Να προτείνουν δραστηριότητα, να οργανώσουν παιχνίδι, να βρουν ιδέα, να βάλουν μουσική, να ανοίξουν την τηλεόραση, να κανονίσουν έξοδο ή να γεμίσουν κάθε κενό. Σαν η βαρεμάρα του παιδιού να είναι πρόβλημα που πρέπει να λυθεί άμεσα. Σαν να σημαίνει ότι ο γονιός δεν προσπαθεί αρκετά.

Στην πραγματικότητα, η βαρεμάρα δεν είναι εχθρός. Δεν είναι πάντα κάτι που πρέπει να εξαφανιστεί. Μπορεί να είναι ένας χώρος όπου το παιδί αρχίζει να σκέφτεται, να φαντάζεται, να ψάχνει τι θέλει, να παίρνει μικρές πρωτοβουλίες και να ανακαλύπτει ότι δεν χρειάζεται πάντα κάποιος άλλος να του οργανώνει την εμπειρία.

Η βαρεμάρα δεν είναι αποτυχία του γονιού

Στη σύγχρονη καθημερινότητα, οι γονείς συχνά αισθάνονται τεράστια πίεση να προσφέρουν στα παιδιά τους συνεχείς εμπειρίες. Δημιουργικό παιχνίδι, εκπαιδευτικές δραστηριότητες, αθλητισμό, βόλτες, κατασκευές, ταξίδια, οργανωμένα playdates, ποιοτικό χρόνο. Όλα αυτά έχουν αξία, αλλά όταν γίνονται υποχρέωση χωρίς ανάσα, εξαντλούν και τον γονιό και το παιδί.

Ένα παιδί που βαριέται δεν σημαίνει ότι μεγαλώνει σε φτωχό συναισθηματικά περιβάλλον. Δεν σημαίνει ότι ο γονιός δεν ασχολείται. Σημαίνει απλώς ότι υπάρχει ένα κενό μέσα στην ημέρα και το παιδί δεν ξέρει ακόμη πώς να το χρησιμοποιήσει. Αυτό είναι κάτι που μαθαίνεται.

Αν κάθε φορά που το παιδί πει «βαριέμαι», ο γονιός τρέξει να δώσει λύση, το παιδί μπορεί να μάθει ότι η βαρεμάρα είναι πάντα δουλειά κάποιου άλλου. Αντίθετα, αν ο γονιός αντέξει λίγο αυτή τη φράση, χωρίς να θυμώσει και χωρίς να σπεύσει να γεμίσει το κενό, το παιδί αρχίζει σταδιακά να ψάχνει δικές του λύσεις.

Από τη βαρεμάρα μπορεί να γεννηθεί παιχνίδι

Πολλά από τα πιο δημιουργικά παιχνίδια των παιδιών ξεκινούν μετά από μια στιγμή αμηχανίας. Στην αρχή το παιδί δεν ξέρει τι να κάνει. Περιφέρεται, γκρινιάζει, δοκιμάζει κάτι, το αφήνει, πιάνει ένα παιχνίδι, φτιάχνει μια ιστορία, μετατρέπει τον καναπέ σε κάστρο, τα μαξιλάρια σε βουνό, μια κούτα σε σπίτι ή μια κουβέρτα σε σκηνή.

Αυτό δεν συμβαίνει πάντα αμέσως. Χρειάζεται χρόνος. Αν το παιδί έχει συνηθίσει να παίρνει έτοιμη διασκέδαση, είτε από οθόνες είτε από ενήλικες, στην αρχή μπορεί να δυσκολευτεί πολύ να μείνει μόνο του με την ιδέα του ελεύθερου παιχνιδιού. Μπορεί να επιμένει ότι δεν έχει τίποτα να κάνει, ακόμη κι όταν γύρω του υπάρχουν πολλά.

Εκεί βοηθά ο γονιός να λειτουργήσει σαν γέφυρα, όχι σαν μόνιμος διασκεδαστής. Μπορεί να πει: «Μπορώ να σε βοηθήσω να ξεκινήσεις, αλλά μετά θα συνεχίσεις εσύ». Ή «διάλεξε τρία πράγματα από το δωμάτιό σου και δες τι παιχνίδι μπορείς να φτιάξεις». Ή «δεν χρειάζεται να βρεις αμέσως κάτι τέλειο, μπορείς να δοκιμάσεις».

Δεν χρειάζεται να παίζουμε συνέχεια μαζί του

Το παιχνίδι με τον γονιό είναι πολύτιμο. Το παιδί χρειάζεται σύνδεση, κοινή χαρά και χρόνο όπου ο γονιός είναι πραγματικά παρών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να είναι διαθέσιμος για παιχνίδι όλη μέρα. Το παιδί χρειάζεται και κοινό παιχνίδι και ανεξάρτητο παιχνίδι.

Αν ο γονιός γίνεται διαρκώς ο σκηνοθέτης, ο συμπαίκτης, ο εμψυχωτής και ο οργανωτής κάθε δραστηριότητας, το παιδί μπορεί να δυσκολευτεί να σταθεί μόνο του μέσα στο παιχνίδι. Μπορεί να ζητά συνεχώς «παίξε μαζί μου», όχι επειδή δεν έχει φαντασία, αλλά επειδή δεν έχει εξασκηθεί αρκετά στο να ξεκινά κάτι μόνο του.

Μια ισορροπημένη απάντηση μπορεί να είναι: «Θα παίξω μαζί σου για δέκα λεπτά και μετά θα συνεχίσεις μόνος σου όσο εγώ θα κάνω τη δουλειά μου». Έτσι το παιδί παίρνει σύνδεση, αλλά μαθαίνει και σταδιακή αυτονομία. Δεν νιώθει εγκατάλειψη, αλλά ούτε και εξαρτά κάθε στιγμή του από τον ενήλικα.

Η οθόνη είναι εύκολη λύση, αλλά όχι πάντα η καλύτερη

Όταν το παιδί βαριέται, η οθόνη μοιάζει με την πιο γρήγορη απάντηση. Σταματά τη γκρίνια, κρατά το παιδί απασχολημένο και δίνει στον γονιό λίγη ησυχία. Δεν χρειάζεται να δαιμονοποιούμε τις οθόνες ούτε να προσποιούμαστε ότι οι γονείς δεν τις χρησιμοποιούν πρακτικά μέσα στην καθημερινότητα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η οθόνη γίνεται η μοναδική απάντηση σε κάθε βαρεμάρα.

Η βαρεμάρα είναι συχνά το σημείο από όπου ξεκινά η φαντασία. Αν αυτό το σημείο καλύπτεται πάντα αμέσως με γρήγορο ψηφιακό περιεχόμενο, το παιδί δεν προλαβαίνει να αναπτύξει την αντοχή που χρειάζεται για πιο αργό, πιο δημιουργικό παιχνίδι. Η οθόνη δίνει άμεσο ερέθισμα. Το ελεύθερο παιχνίδι ζητά λίγη προσπάθεια στην αρχή.

Γι’ αυτό βοηθά να υπάρχουν όρια και εναλλακτικές. Όχι με τη λογική «δεν θα δεις ποτέ», αλλά με τη λογική «η οθόνη δεν είναι η πρώτη και μοναδική λύση». Μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι πρώτα το παιδί θα δοκιμάσει κάτι άλλο και μετά, αν υπάρχει συμφωνημένος χρόνος οθόνης, θα τον χρησιμοποιήσει.

Μπορούμε να δώσουμε επιλογές χωρίς να αναλάβουμε όλη την ευθύνη

Όταν ένα παιδί είναι μικρό ή δεν έχει μάθει να οργανώνει μόνο του τον χρόνο του, μπορεί να χρειάζεται λίγη βοήθεια. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γονιός πρέπει να του παρουσιάσει ένα πλήρες πρόγραμμα. Μπορεί απλώς να δώσει δύο ή τρεις επιλογές.

«Μπορείς να ζωγραφίσεις, να φτιάξεις κάτι με τουβλάκια ή να ακούσεις μουσική». «Μπορείς να παίξεις στο δωμάτιό σου ή να έρθεις στην κουζίνα και να με βοηθήσεις». «Μπορείς να διαλέξεις ένα βιβλίο ή να φτιάξεις ένα παιχνίδι με τα ζωάκια σου». Οι επιλογές βοηθούν το παιδί να ξεκινήσει, αλλά η ευθύνη της απόφασης μένει σε εκείνο.

Στα μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να βοηθήσει μια λίστα ιδεών που φτιάχνεται μαζί σε ήρεμη στιγμή. Όταν το παιδί βαριέται, μπορεί να πάει στη λίστα και να διαλέξει. Το σημαντικό είναι να μη γίνεται κάθε φορά η βαρεμάρα μια μεγάλη διαπραγμάτευση με τον γονιό.

Η βαρεμάρα διδάσκει αντοχή στο κενό

Τα παιδιά μεγαλώνουν σε έναν κόσμο γεμάτο άμεσα ερεθίσματα. Βίντεο, παιχνίδια, ειδοποιήσεις, εικόνες, ήχοι, αλλαγές. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ικανότητα να αντέχεις λίγη ησυχία, λίγη αναμονή και λίγη απουσία έτοιμης διασκέδασης είναι σημαντική δεξιότητα.

Το παιδί που μαθαίνει να αντέχει τη βαρεμάρα μαθαίνει κάτι πολύ βαθύτερο: ότι δεν χρειάζεται να είναι συνεχώς απασχολημένο για να είναι καλά. Ότι μπορεί να περιμένει. Ότι μπορεί να σκεφτεί. Ότι μπορεί να δημιουργήσει κάτι από το τίποτα. Ότι η ησυχία δεν είναι απειλή.

Αυτή η δεξιότητα δεν χτίζεται με κήρυγμα. Χτίζεται μέσα από μικρές καθημερινές στιγμές όπου ο γονιός δεν πανικοβάλλεται μπροστά στη φράση «βαριέμαι».

Δεν αφήνουμε το παιδί μόνο του συναισθηματικά

Το να μην αναλαμβάνουμε να διασκεδάζουμε το παιδί όλη μέρα δεν σημαίνει ότι το αγνοούμε. Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στο «δεν μπορώ να είμαι ο διασκεδαστής σου κάθε λεπτό» και στο «δεν με νοιάζει τι νιώθεις». Το παιδί χρειάζεται να νιώσει ότι ο γονιός ακούει τη δυσφορία του, ακόμη κι αν δεν τη λύνει αμέσως.

Μπορούμε να πούμε: «Το ξέρω ότι βαριέσαι. Είναι άβολο συναίσθημα. Είμαι σίγουρη όμως ότι μπορείς να βρεις κάτι να κάνεις». Ή «δεν θα σου βάλω οθόνη τώρα, αλλά μπορώ να σε βοηθήσω να διαλέξεις από πού να ξεκινήσεις». Έτσι το παιδί δεν νιώθει απόρριψη. Νιώθει ότι ο γονιός το εμπιστεύεται.

Η βαρεμάρα μπορεί να είναι ευκαιρία

Δεν χρειάζεται κάθε μέρα των διακοπών να μοιάζει με οργανωμένο πρόγραμμα δραστηριοτήτων. Δεν χρειάζεται κάθε απόγευμα να έχει έξοδο, κάθε πρωινό να έχει σχέδιο και κάθε κενό να γεμίζει με κάτι εντυπωσιακό. Τα παιδιά χρειάζονται εμπειρίες, αλλά χρειάζονται και χώρο.

Μερικές φορές, όταν το παιδί λέει «βαριέμαι», δεν χρειάζεται να του δώσουμε αμέσως λύση. Χρειάζεται να του δώσουμε χρόνο. Να αντέξουμε λίγο την γκρίνια, να του προσφέρουμε μια μικρή αφετηρία και να το αφήσουμε να ανακαλύψει τι μπορεί να γεννηθεί μέσα από το κενό.

Γιατί η βαρεμάρα δεν είναι πάντα πρόβλημα. Μπορεί να είναι η αρχή μιας ιστορίας, ενός παιχνιδιού, μιας ιδέας ή μιας μικρής ανεξαρτησίας που το παιδί δεν θα έβρισκε αν κάποιος άλλος είχε προλάβει να γεμίσει κάθε λεπτό στη θέση του.

The post «Βαριέμαι»: Γιατί δεν χρειάζεται να διασκεδάζουμε το παιδί όλη μέρα 04/08 appeared first on Νέοι Γονείς.